CÁC QUỸ NGHIÊN CỨU HIỆN NAY TẠI VIỆT NAM

Chuyên ngành của mình là Hóa-Sinh, nên bài viết đây có thể 1 số thứ không phù hợp chuyên ngành khác, các bạn có thể tham khảo. Theo như mình biết thì hiện nay, tại Việt Nam có 1 số nguồn quỹ dành cho nghiên cứu. Một số có dành cho sinh viên và thạc sĩ, nhưng mình sẽ không xếp vào đây; mình tập trung nói về những quỹ mà người đứng xin phải có bằng tiến sĩ, tạm thời mình phân ra làm 3 loại sau: Loại I là quỹ xuất phát từ Việt Nam mà không cần “chung chi”, loại II là giống loại I nhưng cần phải…, và loại III là những quỹ mà xuất phát từ nước ngoài.

• Loại I thì không có nhiều, thường là những nguồn quỹ của trường. Làm đúng thủ tục của trường là nhận. Loại này thì trường có sẵn bộ phận thủ quỹ, kế toán để hợp thức hóa thủ tục nên không có khó khăn về thủ tục hành chính gì cả. Nhược điểm thì thường quỹ của trường khá thấp, ví như chỗ mình thì tối đa là 135 củ, và thường thì xin được loanh quanh 100 củ. Nói chung thì cũng ổn, nhảy nhót đôi ba phát được. Ngoài quỹ của trường còn có nguồn khác như quỹ NAFOSTED (quỹ phát triển khoa học và công nghệ quốc gia), trực thuộc Trung Ương. Quỹ này cũng không cần chung chi, nhưng thường thì có tí gọi là “cảm ơn”. Nhược điểm thì quỹ này xin không dễ, cần cả 1 đội ngũ và thường kéo giáo sư hoặc phó giáo sư về team để tăng sức nặng nên nhiều cái không vung tay múa chân được.
• Loại II thì mình thấy nhiều ở các nguồn dự án cấp Tỉnh, Thành Phố (gọi là Cơ Sở), hoặc dự án cấp Bộ (gọi là Trung Ương). Cái này rất là nhạy cảm, mình cũng ngại nói nên mình chỉ nói về mặt nội dung của quỹ. Cái này thì mình không coi là “nghiên cứu” mà mình xếp vào loại hình “đánh giá, khảo sát” hơn, vì nghiêm khắc mà nói thì giá trị khoa học nghiên cứu trong đó rất thấp. Các quỹ này do Sở (Bộ) Khoa Học Công Nghệ phát, với những nội dung mang tính ứng dụng thực tế cao như phát triển giống cây địa phương, kinh tế hóa 1 sản phẩm của khu vực, phát triển giải pháp y tế, hay thực hiện mô hình giáo dục STEM… Lấy ví dụ như Bệnh Viện khu vực có vấn đề gì đó, sẽ chuyển qua bên Sở KHCN, Sở sẽ phát nhiệm vụ này đến các trường, viện…và các trường, viện sẽ gửi đề xuất đến Sở để xét duyệt. Nếu được duyệt thì sẽ viết proposal chi tiết cho từng giai đoạn để thông qua và phát tiền để thực hiện. Yêu cầu của quá trình sẽ có sự tham gia của (i) chủ nhiệm đề tài, và (ii) cơ quan chủ quản. Sau khi thực hiện từng giai đoạn và cả quá trình thì thực hiện nghiệm thu. Hiện nay, nghiệm thu không đạt thì hoàn trả 100% số tiền (đây là kẽ hở của việc “chung chi” đây =)) ) Nghe đồn có kế hoạch là đang trình đề xuất không cần hoàn trả 100% tiền nếu nghiệm thu không đạt, nhưng….who know =))
• Loại III là những nguồn funding quốc tế. Đây là những nguồn trong sạch, minh bạch, giá trị rất cao, yêu cầu đầu ra cũng không quá chặt, rất phù hợp với những người muốn làm nghiên cứu liêm chính (như mình). Đây là nguồn mình thích nhất và theo đuổi để đạt được, và dĩ nhiên là sự cạnh tranh cũng rất rất cao. Có 2 khó khăn với foundation thế này: thứ nhất là profile phải tốt, phải mạnh, phải chứng minh được khả năng của mình, thứ hai là phải có networking vững. Nếu như bạn có co-founder, co-woker, co-cacola gì gì đấy hay trường PhD bạn học là trường mạnh thì thường họ sẽ giúp bạn tốt khoản này. Nhưng nếu bạn không có mà bạn chân ướt chân ráo đi xin thì…tốt nhất là thuê 1 team để hỗ trợ bạn xin, vì quy trình thủ tục, hành chính, thuế…họ rất rành; còn bạn ngáo ngơ khai bậy bạ thì tạch ngay. Một số foundation đòi hỏi bạn có trang thiết bị, phòng lab, hoặc bạn phải có website để PR bản thân mình, hoặc đòi bạn chứng minh kinh nghiệm qua những cuốn sách bạn viết, conference bạn tham dự…muôn hình vạn trạng nên đụng mới biết.

So với loại II thì loại III có cái khác biệt rất rất cơ bản như thế này. Ở loại II, dự án được duyệt thì phải có chủ nhiệm đề tài (PI – Principal Investigator) và cơ quan chủ quản (Governing body, không chắc có phải từ này không), và thường Bộ/Sở sẽ nắm đầu cơ quan chủ quản hơn là chủ nhiệm đề tài. Nghĩa là, PI có thể đổi, nhưng cơ quan chủ quản không đổi được. Nếu bạn là chủ nhiệm đề tài, và trường bạn là cơ quan chủ quản, và nếu xuất hiện trường bạn sa thải bạn thì người ăn đòn chính nếu dự án đó toang là cơ quan chủ quản, còn bạn thì ăn đạn lạc =))) Ngược lại, ở loại III, PI là quan trọng nhất, cơ quan chủ quản chỉ là…góp vui văn nghệ. Cụ thể, nếu tôi là PI của 1 project tôi xin được từ 1 viện Hàn Quốc chẳng hạn, và tôi làm việc ở trường X. Nếu tôi nhảy qua trường Y thì cái project đó cũng chạy theo tôi qua trường Y luôn.

Còn có nguồn nào khác không nhỉ? Mình viết cũng bất chợt nên có thể thiếu sót gì chăng? Nếu mọi người có gì bổ sung thì cùng nhau bàn luận nào